Nguyên nhân ứng cử viên Joe Biden thắng cử
Bài tham khảo
TCCS - Ngày 20-1-2021, Tổng thống đắc cử Mỹ Joe Biden đã làm lễ tuyên thệ nhậm chức tại Điện Capitol ở Thủ đô Washington, chính thức trở thành Tổng thống thứ 46 của nước Mỹ. Đâu là những nguyên nhân chính dẫn đến kết quả này và thách thức nào đặt ra cho chính quyền mới, đang được dư luận hết sức quan tâm? Câu trả lời cho cả hai câu hỏi trên xoay quanh những cuộc khủng hoảng mà nước Mỹ đang phải đối mặt, đó là dịch bệnh COVID-19, suy thoái kinh tế, phân biệt chủng tộc có hệ thống và những chia rẽ sâu sắc trong lòng xã hội Mỹ.
Thứ nhất, dịch bệnh COVID-19 kéo dài tác động bất lợi đến Tổng thống Mỹ Donald Trump. Thống kê vào ngày diễn ra bầu cử (ngày 3-11-2020) cho thấy, ở Mỹ đã có hơn 9,3 triệu người bị nhiễm và 230.000 người tử vong vì dịch bệnh COVID-19, đồng thời tốc độ lây nhiễm tăng đến 44% so với hai tuần trước đó(1). Đáng chú ý, khoảng 70% các ca nhiễm mới từ giữa tháng 7-2020 đến nay đến từ các bang vốn có truyền thống ủng hộ Đảng Cộng hòa(2). Nhiều bệnh nhân mắc dịch bệnh COVID-19 đã lặng lẽ ra đi trên giường bệnh mà không có người thân bên cạnh. Hàng triệu người dân Mỹ nhiễm dịch bệnh COVID-19 đã bị chết bởi bệnh viện từ chối tiếp nhận với lý do triệu chứng chưa đủ nghiêm trọng, hay không dám đến bệnh viện vì chi phí y tế đắt đỏ, hay phải chơi trò “mèo vờn chuột” với công ty mà họ đã mua bảo hiểm y tế. Gia đình, bạn bè của những nạn nhân này có thể đổ lỗi cho chính quyền đương nhiệm khi để xảy ra thảm kịch này. Phát biểu tại Đại hội Đảng Dân chủ Mỹ (tháng 8-2020) diễn ra ở tiểu bang Wisconsin (Mỹ), một đảng viên của Đảng Dân chủ đã tuyên bố cha mình không có tiền sử bệnh tật gì trước khi nhiễm dịch bệnh COVID-19 và bị chết, bởi việc tin vào lời Tổng thống D. Trump, nên không đeo khẩu trang.
Cách thức Tổng thống D. Trump đối phó với dịch bệnh COVID-19 đã làm cả những cử tri không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi dịch bệnh này cũng cảm thấy hết sức bất an. Chính quyền Tổng thống D. Trump lúng túng trong ứng phó với dịch bệnh giai đoạn đầu, luôn đánh giá thấp mức độ lây lan và nguy hiểm của dịch bệnh COVID-19, đồng thời không thể hiện được vai trò điều phối giữa chính quyền liên bang và các bang. Những tưởng việc Tổng thống D. Trump và phu nhân cũng bị nhiễm dịch bệnh COVID-19 sẽ tạo được sự đồng cảm của những người dân Mỹ bị nhiễm dịch bệnh COVID-19 nhưng kết quả dường như ngược lại. Nhiều người dân Mỹ cảm thấy bất bình đẳng khi một người khá coi thường các biện pháp phòng, tránh dịch bệnh COVID-19 lại nhận được sự chăm sóc y tế tốt nhất(3). Trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 ở Mỹ vẫn chưa có dấu hiệu thuyên giảm, việc tiếp tục bầu cho vị tổng thống đã xử lý không tốt vấn đề này được xem không phải là một lựa chọn hợp lý.
Thứ hai, dịch bệnh COVID-19 đã buộc chính quyền nhiều bang trên đất nước Mỹ phải tạm thời đóng cửa nền kinh tế. Kinh tế Mỹ từ tăng trưởng liên tục với tỷ lệ thất nghiệp ở mức tự nhiên (3,5%) trong 3 năm đầu dưới chính quyền Tổng thống D. Trump đột ngột lao dốc xuống tăng trưởng âm hơn 30% mỗi quý. Có thể nói, dịch bệnh COVID-19 đã xóa nhòa các thành tích kinh tế của Tổng thống D. Trump, được coi là vốn chính trị quan trọng giúp ông D. Trump có thể tái đắc cử. Nhiều nông dân và doanh nghiệp Mỹ, vốn “khốn đốn” từ cuộc cạnh tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc, lại bị bồi thêm một “đòn đau” bởi dịch bệnh COVID-19. Mặc dù thị trường chứng khoán Mỹ đã có những phiên phục hồi và GDP của quý III năm 2020 đã tăng trưởng dương trở lại khá ấn tượng, song đa số người dân Mỹ vẫn đang phải vật lộn trong cuộc mưu sinh hằng ngày. Tình trạng khó khăn kéo dài quá lâu cả về y tế và kinh tế khiến cử tri Mỹ không còn tin rằng chỉ Trung Quốc phải chịu trách nhiệm, như cách đổ lỗi của Tổng thống D. Trump. Khó khăn càng lâu, càng khiến cử tri Mỹ mong muốn có sự thay đổi. Sự thay đổi đó đồng nghĩa với việc không bầu cho tổng thống đương nhiệm.
Thứ ba, liên tiếp xảy ra những vụ việc người da đen bị thiệt mạng trước tình trạng bạo lực quá mức của cảnh sát da trắng đã thổi bùng làn sóng biểu tình chống phân biệt chủng tộc, với khẩu hiệu “Mạng người da đen là quan trọng”. Một số cuộc biểu tình đã biến thành bạo động và cướp phá ở nhiều nơi trên đất nước Mỹ. Cách xử lý của Tổng thống D. Trump được xem là mang tính thiên vị rõ rệt. Ông gọi những người biểu tình là vô chính phủ, tránh né lên án các nhóm da trắng kỳ thị sắc tộc, tuyên bố ủng hộ lực lượng hành pháp và không thừa nhận thực tế phân biệt chủng tộc đã thực sự là vấn đề mang tính hệ thống, nhất là trong các cơ quan thực thi pháp luật ở Mỹ. Ông thể hiện mình là tổng thống cứng rắn, nhấn mạnh “luật pháp và trật tự” vốn là mối quan ngại của cử tri vùng ngoại ô nước Mỹ. Những phản ứng và bình luận của Tổng thống D. Trump có thể làm hài lòng và giúp ông củng cố được lực lượng cử tri nòng cốt, nhưng khiến ông “mất điểm” trước nhiều cử tri da màu phải chịu sự phân biệt đối xử, thậm chí bị đe dọa tính mạng bởi màu da của mình.
Thứ tư, tình trạng bất an về sức khỏe, bất ổn về kinh tế và bất công về xã hội khiến các chính sách kinh tế và xã hội của chính quyền Tổng thống D. Trump không còn phù hợp với đại đa số người dân Mỹ. Trong khi đó, ứng cử viên J. Biden đã đưa ra được thông điệp và đề xuất chính sách “hợp thời” cũng như đầy hứa hẹn đối với cử tri Mỹ. Với chủ trương “nhà nước hạn chế,” chính quyền Tổng thống D. Trump đã cắt giảm nhiều phúc lợi xã hội, bãi bỏ các quy định liên quan đến bảo vệ môi trường và giảm thuế cho các tập đoàn lớn với lập luận sự thịnh vượng từ các tập đoàn sẽ xuống đến từng hộ dân. Dịch bệnh COVID-19 cũng làm bộc lộ những yếu kém và hạn chế của hệ thống chăm sóc y tế ở Mỹ, vốn đã chịu sức ép từ cắt giảm ngân sách của chính quyền Tổng thống D. Trump và đẩy hệ thống y tế của Mỹ vào nguy cơ có thể bị sụp đổ bất cứ lúc nào.
Trong khi đó, ứng cử viên J. Biden tuyên bố sẽ ngay lập tức tập trung vào công tác phòng, chống dịch bệnh COVID-19, đầu tư cho y tế công và các chương trình phúc lợi xã hội, cam kết sẽ mang lại công lý cho gia đình thân nhân bị chết bởi bạo lực cảnh sát, cải tổ lực lượng thực thi pháp luật, đồng thời kêu gọi đoàn kết vượt lên trên đảng phái, trong bối cảnh một nước Mỹ chia rẽ sâu sắc, thậm chí thù địch giữa Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa. Về kinh tế, ông J. Biden tuyên bố sẽ tăng mức lương cơ bản, tăng đầu tư vào kết cấu hạ tầng, năng lượng sạch như một cách để chống biến đổi khí hậu và sử dụng tiền từ tăng thuế đánh vào các tập đoàn. Dù tính khả thi của các đề xuất chính sách này còn có thể bàn cãi, song những hứa hẹn trên phần nào có sức hấp dẫn nhất định đối với nhiều bộ phận cử tri Mỹ trong bối cảnh hiện nay.
Một yếu tố có tính quyết định đến thắng lợi của ông J. Biden và sự thua sát nút của Tổng thống D. Trump ở các bang chiến địa là việc kêu gọi được đông đảo cử tri đi bỏ phiếu cho mình. Thống kê cho thấy, cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2020 đạt mức kỷ lục về lượng cử tri đi bỏ phiếu trong hơn 100 năm qua, đạt gần 67% của 234 triệu cử tri, chỉ sau mức 73,7% của năm 1900. Do lo ngại dịch bệnh COVID-19, có đến hơn 101 triệu cử tri bỏ phiếu qua thư hoặc đi bỏ phiếu sớm. Thăm dò dư luận trước cuộc bầu cử cho thấy ứng cử viên J. Biden dẫn trước Tổng thống đương nhiệm D. Trump trên toàn quốc và ở cả các bang chiến địa. Những cử tri trung thành với ông D. Trump lo ngại vị tổng thống yêu thích của mình thất cử, nên cũng đi bỏ phiếu ở mức kỷ lục.
Tuy nhiên, trong khi ông D. Trump duy trì và huy động được khối cử tri trung thành, ông J. Biden lại thành công trong tập hợp được sự ủng hộ rộng rãi hơn. Trong khi một số đảng viên của Đảng Cộng hòa công khai tuyên bố sẽ bỏ phiếu cho ứng cử viên của Đảng Dân chủ, nội bộ Đảng Dân chủ đoàn kết hơn so với cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2016. Lúc đó, những cử tri cánh tả cấp tiến không chấp nhận việc ứng cử viên của họ là ông Bernie Sanders bị thua bà Hilary Clinton trong cuộc bầu cử sơ bộ, đã quyết định ngồi nhà hoặc bỏ phiếu cho ông D. Trump để thể hiện sự bất mãn đối với giới tinh hoa trong Đảng Dân chủ. Năm 2020, lực lượng tiến bộ trong Đảng Dân chủ, trong đó phần nhiều là các đảng viên trẻ, không muốn lặp lại sai lầm của lần bầu cử trước(4). Nói cách khác, không ít những cử tri bỏ phiếu cho ông J. Biden chưa hẳn đã đồng ý với các đề xuất chính sách, hay bị cuốn hút bởi tính cách của ông J. Biden mà vì mục tiêu chung là không muốn Tổng thống D. Trump nắm quyền đất nước thêm một nhiệm kỳ nữa.
Tân Tổng thống Mỹ Joe Biden ký các sắc lệnh hành pháp và chỉ thị về ứng phó dịch COVID-19, tại Nhà Trắng, Washington DC., ngày 21-1-2021 _Ảnh: AFP/TTXVN
Những thách thức đặt ra đối với chính quyền tân Tổng thống J. Biden
Thách thức đầu tiên và cũng là tâm điểm trong các lập luận khi tranh cử của ông J. Biden chính là dịch bệnh COVID-19. Chính quyền của ông J. Biden sẽ gặp không ít khó khăn trong việc khuyến nghị người dân, nhất là những người ủng hộ ông D. Trump, đeo khẩu trang và tuân thủ các biện pháp giãn cách xã hội. Bên cạnh đó, việc khắc phục tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”, bảo đảm sự thống nhất giữa chính quyền liên bang và các bang, cũng như giữa các bang với nhau trong công tác phòng, chống dịch bệnh, kể cả việc đóng cửa nền kinh tế, là không dễ dàng.
Thách thức thứ hai là vực dậy nền kinh tế Mỹ đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi tình trạng “đóng cửa” do dịch bệnh COVID-19 và gói cứu trợ mới chưa được thông qua. Nền kinh tế Mỹ trong thời gian gần đây đã có một số chỉ dấu tích cực, đơn cử như số việc làm mới được tạo thêm mỗi tháng đang trên đà tăng, doanh số bán lẻ tăng trở lại, GDP quý III/2020 tăng mạnh lên mức 33,1%. Tuy nhiên, đà tăng này chỉ có thể được duy trì nếu các bang không đóng cửa trở lại vì dịch bệnh COVID-19. Mùa đông khiến một số ngành dịch vụ, như nhà hàng, quán cà-phê…, sẽ không thể phục vụ bên ngoài để tránh dịch bệnh. Nhiều khả năng nền kinh tế mà chính quyền tân Tổng thống J. Biden tiếp quản từ chính quyền Tổng thống D. Trump vẫn là một nền kinh tế bị khủng hoảng và triển vọng phục hồi chưa rõ ràng.
Thách thức thứ ba là nỗ lực đoàn kết và thống nhất một nước Mỹ bị chia rẽ đảng phái và phân cực sâu sắc, từ nghị trường ở Thủ đô Washington đến từng gia đình người Mỹ. Đó là sự bất đồng, thậm chí đến mức thù địch giữa Tổng thống của Đảng Cộng hòa và Chủ tịch Hạ viện của Đảng Dân chủ trong nhiệm kỳ hiện nay. Đó là tình trạng đấu tranh không thỏa hiệp giữa Thượng viện do Đảng Cộng hòa nắm và Hạ viện do Đảng Dân chủ kiểm soát trong suốt nhiệm kỳ của Tổng thống D. Trump. Hiện Đảng Dân chủ tiếp tục nắm Hạ viện và Thượng viện với đa số mong manh. Đảng Dân chủ có 222 ghế ở Hạ viện (so với 211 ghế của Đảng Cộng hòa); mỗi đảng chiếm được 50 ghế tại Thượng viện, tuy nhiên, Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris của Đảng Dân chủ có quyền bỏ phiếu khi số phiếu cân bằng, do đó, Đảng Dân chủ sẽ chiếm lợi thế tại Thượng viện.
Sự bất đồng và chia rẽ thậm chí dẫn đến những kỳ thị và xung đột giữa phe ủng hộ và phản đối Tổng thống D. Trump, thậm chí dẫn đến thương vong. Tháng 8-2020, một người biểu tình ủng hộ ông D. Trump đã bị những người phản đối ông D. Trump bắn chết ở thành phố Portland, bang Oregon (Mỹ). Trước đó, một thanh niên 17 tuổi ủng hộ ông D. Trump đã bị cáo buộc bắn vào nhóm người biểu tình phản đối phân biệt chủng tộc, làm chết và bị thương 3 người tại thành phố Kenosha, bang Wisconsin(5). Sự chia rẽ còn ăn sâu vào tận từng gia đình người dân Mỹ, khi những người thân trong gia đình không nói chuyện với nhau, hoặc tránh đề cập đến vấn đề chính trị do không cùng ủng hộ một ứng viên tổng thống(6). Một cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy, có đến 40% cử tri Mỹ cho biết họ không có bạn thân là người ủng hộ ứng cử viên của đảng đối lập(7). Theo các chuyên gia, Tổng thống đắc cử J. Biden sẽ gặp không ít thách thức để hàn gắn những chia rẽ này, thực sự là tổng thống đại diện cho nước Mỹ như cam kết tranh cử.
Các thách thức còn lại đến từ bên ngoài nước Mỹ. Thế giới sau dịch bệnh COVID-19 sẽ là một thế giới khác, khi nhân loại một lần nữa thức tỉnh trước sức tàn phá của những vấn đề toàn cầu mà không một quốc gia đơn lẻ nào có thể đối phó được. Cùng với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu, các cấu trúc quản trị toàn cầu và khu vực đứng trước thách thức phải cải tổ. Đây là những vấn đề mà đội ngũ đối ngoại của Tổng thống J. Biden cần phải quan tâm giải quyết khi tìm cách khôi phục vai trò lãnh đạo thế giới vốn bị ảnh hưởng ít nhiều dưới thời Tổng thống D. Trump.
Chính quyền của Tổng thống J. Biden cũng phải đối mặt với một thực tế là sức mạnh tương đối của Mỹ suy giảm, khi các cường quốc như Trung Quốc, Nga ngày càng nổi lên, thách thức vị trí siêu cường số một của Mỹ. Quan hệ Mỹ - Trung Quốc căng thẳng và đang ở mức thấp nhất kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1972. Sự thống nhất giữa Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa về “mối đe dọa Trung Quốc” khiến cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc đã trở thành thực tế không thể đảo ngược. Cân bằng giữa cạnh tranh chiến lược và tìm kiếm sự hợp tác của Trung Quốc và Nga để phục hồi nền kinh tế trong nước, giải quyết nhiều vấn đề khu vực và toàn cầu là bài toán khó giải cho chính quyền của Tổng thống đắc cử J. Biden trong bốn năm tới./.
----------------------------
(1) Xem: https://www.nytimes.com/interactive/2020/us/coronavirus-us-cases.html, ngày 3-11-2020
(2) Xem: https://www.brookings.edu/blog/the-avenue/2020/10/08/as-election-day-nears-covid-19-spreads-further-into-red-america/, ngày 3-11-2020
(3) Under America’s broken healthcare system, someone who downplayed Covid-19 received the best treatment for it, https://time.com/5896719/trump-covid-healthcare-treatment/, ngày 5-11-2020
(4) Who are Bernie Sanders and Elizabeth Warren supporters voting for now?, https://www.independent.co.uk/voices/sanders-warren-us-2020-election-polls-biden-b1536626.html, ngày 3-11-2020
(5) One person dead in Portland after clashes between Trump supporters and protesters, https://www.nytimes.com/2020/08/30/us/portland-trump-rally-shooting.html, ngày 3-11-2020
(6) Husband likes Biden, wife likes Trump; this election has tested the state of their union, https://wwwusatoday.com/story/news/nation/2020/10/24/families-split-over-2020-election-biden-trump-republicans-and-dems/3741628001/
(7) Few Trump or Biden supporters have close friends who back the opposing candidate, https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/09/18/few-trump-or-biden-supporters-have-close-friends-who-back-the-opposing-candidate/
Comments
Post a Comment