Những nhà văn lớn trên thế giới, tác phẩm của họ thường vượt khỏi không gian (là mảnh đất quê hương của tác giả) và thời gian (có giá trị bền vững theo năm tháng). Ngay với người đọc, đọc tác phẩm của họ vào những thời điểm khác nhau trong cuộc đời, cảm giác có thể khác nhưng vẫn thích thú, và mỗi lần như vậy, cùng với sự trưởng thành, trải nghiệm theo năm tháng, lại khám phá ra những vẻ đẹp mới, những chiều kích mới của tác phẩm.
Nhưng rất nhiều nhà văn VN lại không được như vậy. Có những tác phẩm khi mới ra vụt nổi bật lên, làm người đọc “choáng”, hoặc do một phong cách, một giọng điệu riêng không lẫn vào với những người khác trước đó, hoặc do vấn đề đặt ra và sự dũng cảm, táo bạo của người viết vào thời điểm đó. Nhưng theo thời gian, chừng vài chục năm sau thôi, đọc lại, đã mất đi cái vẻ lấp lánh nhiều lắm.
Tại sao? Phải chăng vì hầu hết nhà văn của chúng ta vẫn gắn quá chặt vào một vùng đất, một thời điểm, một giai đoạn, nên người ở vùng miền khác thôi đã không cảm thấy đó là món ăn phù hợp, hay khi thời điểm, giai đoạn đó đã qua, thì cũng không còn cảm được nhiều? Tuổi thọ của phần lớn nhà văn của chúng ta là ngắn. Không nói đến giai đoạn 1945-1975 ở miền Bắc là một nền văn học “hiện thực XHCN” mang đậm tính tuyên truyền, phục vụ cho mục đích chính trị, viết theo sự định hướng của nhà nước CSVN nên đã kìm hãm, giết chết sức sáng tạo của bao nhiêu nhà văn có thực tài; ngay một số tác giả trước CM tháng Tám 1945, một số tác giả của văn học miền Nam, hay thời kỳ “đổi mới” bắt đầu từ 1986…không phải ai cũng sống được lâu dài với thời gian. Đặc biệt với những thế hệ trẻ sau này, không trải qua những năm tháng chiến tranh hay thời kỳ bao cấp khó khăn, chưa chắc đã cảm được những điều mà các nhà văn viết ra trong các giai đoạn đó.
Văn chương tất nhiên phải gắn chặt với một vùng đất, một Tổ Quốc, phải là đặc sản của đất nước đó thì khi ra thế giới mới không lẫn vào những món ăn khác trên bàn tiệc văn chương thế giới. Nhưng tác phẩm có lẽ cũng phải thoát ra, phải đạt đến những vấn đề chung muôn thuở của nhân loại, hoặc phải cao hơn cái hiện thực của nó, thể hiện qua việc xây dựng những nhân vật mà bất cứ ai thuộc dân tộc nào cũng có thể cảm thông với nhân vật, hoặc có thể tìm thấy mình trong đó, và thể hiện qua chiều sâu tư tưởng, tính triết học của tác phẩm. Đó là vấn đề của văn hóa, của tư tưởng.
Cái chiều rộng, chiều sâu này dường như nhiều nhà văn của chúng ta còn thiếu, nên nhiều tác phẩm của chúng ta không tồn tại được theo chiều dài của thời gian.
Điều này một phần lớn có lẽ cũng là do cái xuất phát điểm và hành trang văn hóa, văn chương, triết học, ngôn ngữ... của cả một dân tộc.
Comments
Post a Comment